امروز عکس های جالبی از حضور چند گردشگر ورزشکار خارجی
که در گرمسار حضور داشته اند رو براتون میزارم
منبع عکس ها سایت گرمسار نیوز (www.garmsarnews.com)
مسیر حرکت از کشور های : فرانسه - سوییس - ایتالیا - اسلونی - کورواسی - بوسنی -صربستان - بلغارستان - یونان -مقدونیه - ترکیه - ایران - امارات - هند - نپال - چین (بندر شانگهای )
بقیه در ادامه مطلب ...
ادامه مطلب...
+
نوشته شده در سه شنبه بیست و دوم بهمن 1387;ساعت 1:16;
توسط حمید کیفری; |
جاده سنگفرش گرمسار علیرضا شاه حسینی
راهداري در عهد صفويه با در نظر گرفتن مسائل فني و معماري نسبت به استحكام جاده در مناطق سست كويري ازآگاهي خاصي به همراه تجربه برخوردار بوده است .
در طول جاده سنگ فرش در بخش هاي مشرف به آبراهه هاي باريك ، براي جلوگيري از نفـوذ آب و تخـريب جـاده طـرفين آن سكو سازي شده است . در جبهه شمالي جاده با
ايجاد آب گذرممتدجهت هدايت آب باران و سيلابها كه از بخش شمالي سرازير مي گردد ، از ديگر اقداماتي بوده است كه از تخريب و آب گرفتگي سطح جاده جلوگيري به عمل آورده اند . آب گذر ممتد شمالي جاده به گدارها و مسيل ها و سپس وارد رودخانه كويري مي گردد .
دوپل مهم در مسير جاده سنگ فرش عبارتند از پل سفيـد و پل سيـاه بر روي رودخانه شور( لات جمعه ) و پل سفيد بر روي رودخانه گلو احداث گرديده بود . پل رودخانه سفيد داراي هفت دهنه بوده و بخش هاي مانده از ان نشانگر عظمت و ساخت و ساز معماري كويري در آن زمان بوده است .
در بعضي از اين طاق چشمه ها ي محلي براي اطراق كاروانيان منظور گرديده بود ، طاق چشمه ها و بخشهاي مانده پل براثر مرور زمان و متروكه شدن جاده و عدم استفاده ، تخريب وويران شده است .
تا دو دهه پيش آبهاي ناشي از سيلابهاي بهاري از زير بقاياي دهانه هاي پل . پس از ساليان دراز جريان داشته است . برنماي داخلي پوش يكي از طاق چشمه ها آثار كاربندي آجري به چشم مي خورد كه تا پاكار قوس آن از گل و لاي انباشته بود .
ساخت چنين جاده ها و پلهايي در دوره صفويه علاوه برمقاصد تجاري و نظامي ، به منظور آسايش و تردد كاروانيان در كوتاه ترين مسير متعارف مورد توجه بوده است .
تا چندي پيش در كنار جاده سنگ فرش آثار خرابه هاي كاروانسراهاي قديمي به چشم مي خورد . اين بناها براي بارانداز و استراحت كاروانيان احداث گرديده بود . همچنين در مسير اين جاده ميله هاي سنگي مرتفعي بنا شده بود كه از آنها به عنوان راهنما استفاده مي شد .
آسيب پذيري جاده سنگ فرش :
مهم ترين عامل تخريب جاده سنگ فرش ، اثر نمك برسطح جاده است . چون جاده سنگ فرش از وسط پلايا گذشته و دو طرف آن را اراضي فوق العاده شور احاطه نموده است . در فصول گرم و خشك سال باد نمكهاي سطح پلايا راروي جاده انباشته مي كند . اين نمكها براثر رطوبت محيط و شبنم هاي شبانه حل شده و در بين سنگها نفوذ مي نمايد . به مرور زمان يونهاي كلرور سديم روي سنگها كه اكثراً اهكي هستند اثر گذاشته و با فعل و انفعالات شيميايي حالت خوردگي در سنگها ايجاد مي كند . محلهاي خوردگي مقدمهاي خواهند بود براي نفوذ آب ، يخ زدن آن و شكستن و خورده شدن سنگها و در نتيجه تخريب جاده .
به عنوان عامل ديگر در تخريب جاده بايد ازحفاريهاي غير مجاز جويندگان آثار باستاني نام برد ، كه در پي يافتن گنج بي رنج گنجينه هاي ملي كشور را تخريب و به يغما مي برند.
عامل ديگر تخريب اين جاده تاريخي ، واگذاري اراضي اطراف جاده به گروه هاي مشاع كشاورزي به ويژه در حواشي روستاي رشمه تا دكل علي آباد است كه موجب شده تا روستائيان با تخريب جاده بر مساحت اراضي زير كشت بيفزايند و نابودي اين اثر را تشديد نمايند .
استفاده فعلي از جاده سنگ فرش :
تا چند دهه اخير ، قبل از اعلان مراتع سياه كوه به عنوان منطقه حفاظت شده و امن (پارك ملي كوير ) دامداران و عشاير گرمسار ، گله هاي خود را از طريق اين جاده به مراتع مذكور گسيل ميداشتند .
اين راه از جنوب گرمسار ، پس از عبور از روستاي ساروزن بالا و پايين ، كهك يا سنرد و دكل علي آباد در جهت جنوب غرب به مجموعه تاريخي سياه كوه منتهي ميگردد .
درحال حاضر نيز تردد از اين جاده تاريخي به صورت موردي انجام مي گيرد و با توجه به مديريت پارك ملي كوير و مجموعه تاريخي سياه كوه توسط سازمانهاي محيط زيست و ميراث فرهنگي استان تهران و صدور مجوز بازديد از اين مناطق توسط ادارات استان تهران ، ورود به منطقه از طريق جاده ورامين ، پيشوا ، امامزاده جعفر ، جاده شوسه كنار راه آهن و آباديهاي عسگر آباد و حصار گلي انجام مي گيرد .
پيشنهادات :
با توجه به اهميت جاده سنگ فرش به عنوان قطب جاذبه گردشگري كه امكان دسترسي به مجموعه تاريخي سياه كوه و پارك ملي را ميسر مي سازد پيشنهاداتي را به شرح زير ارائه مي گردد . اميد است كه مسئولين امر توجه ويژه بدان مبذول دارند .
1ـ ترميم ، مرمت و بهسازي جاده روستايي از شهر گرمسار تا ابتداي جاده سنگ فرش و نصب علائم راهنمايي.
2ـ احداث جاده دسترسي به موازات جاده سنگ فرش به منظور سهولت تردد .
3ـ با توجه به عدم رويش گياهان شورزي و شورپسند پيشنهاد ميشود در دو طرف جاده به ويژه در جهت باد غالب ، باد شكنهاي مصنوعي ايجاد تامانع از ورود نمك بر سطح جاده گردد.
4ـ احداث پل بر روي رودخانه هاي شور و به منظور سهولت در تردد.
5ـ ثبت جاده سنگ فرش در فهرست آثار ملي و تاريخي.
6ـ ايجاد كمپهاي استقرار كوير نوردان با امكانات اوليه مانند تانك آب ، استراحتگاه و … در مسير جاده سنگفرش.
به اميد روزي كه شاهد احياء و رونق اين شاهرگ حياتي كوير باشيم .
در طول جاده سنگ فرش در بخش هاي مشرف به آبراهه هاي باريك ، براي جلوگيري از نفـوذ آب و تخـريب جـاده طـرفين آن سكو سازي شده است . در جبهه شمالي جاده با
ايجاد آب گذرممتدجهت هدايت آب باران و سيلابها كه از بخش شمالي سرازير مي گردد ، از ديگر اقداماتي بوده است كه از تخريب و آب گرفتگي سطح جاده جلوگيري به عمل آورده اند . آب گذر ممتد شمالي جاده به گدارها و مسيل ها و سپس وارد رودخانه كويري مي گردد .
دوپل مهم در مسير جاده سنگ فرش عبارتند از پل سفيـد و پل سيـاه بر روي رودخانه شور( لات جمعه ) و پل سفيد بر روي رودخانه گلو احداث گرديده بود . پل رودخانه سفيد داراي هفت دهنه بوده و بخش هاي مانده از ان نشانگر عظمت و ساخت و ساز معماري كويري در آن زمان بوده است .
در بعضي از اين طاق چشمه ها ي محلي براي اطراق كاروانيان منظور گرديده بود ، طاق چشمه ها و بخشهاي مانده پل براثر مرور زمان و متروكه شدن جاده و عدم استفاده ، تخريب وويران شده است .
تا دو دهه پيش آبهاي ناشي از سيلابهاي بهاري از زير بقاياي دهانه هاي پل . پس از ساليان دراز جريان داشته است . برنماي داخلي پوش يكي از طاق چشمه ها آثار كاربندي آجري به چشم مي خورد كه تا پاكار قوس آن از گل و لاي انباشته بود .
ساخت چنين جاده ها و پلهايي در دوره صفويه علاوه برمقاصد تجاري و نظامي ، به منظور آسايش و تردد كاروانيان در كوتاه ترين مسير متعارف مورد توجه بوده است .
تا چندي پيش در كنار جاده سنگ فرش آثار خرابه هاي كاروانسراهاي قديمي به چشم مي خورد . اين بناها براي بارانداز و استراحت كاروانيان احداث گرديده بود . همچنين در مسير اين جاده ميله هاي سنگي مرتفعي بنا شده بود كه از آنها به عنوان راهنما استفاده مي شد .
آسيب پذيري جاده سنگ فرش :
مهم ترين عامل تخريب جاده سنگ فرش ، اثر نمك برسطح جاده است . چون جاده سنگ فرش از وسط پلايا گذشته و دو طرف آن را اراضي فوق العاده شور احاطه نموده است . در فصول گرم و خشك سال باد نمكهاي سطح پلايا راروي جاده انباشته مي كند . اين نمكها براثر رطوبت محيط و شبنم هاي شبانه حل شده و در بين سنگها نفوذ مي نمايد . به مرور زمان يونهاي كلرور سديم روي سنگها كه اكثراً اهكي هستند اثر گذاشته و با فعل و انفعالات شيميايي حالت خوردگي در سنگها ايجاد مي كند . محلهاي خوردگي مقدمهاي خواهند بود براي نفوذ آب ، يخ زدن آن و شكستن و خورده شدن سنگها و در نتيجه تخريب جاده .
به عنوان عامل ديگر در تخريب جاده بايد ازحفاريهاي غير مجاز جويندگان آثار باستاني نام برد ، كه در پي يافتن گنج بي رنج گنجينه هاي ملي كشور را تخريب و به يغما مي برند.
عامل ديگر تخريب اين جاده تاريخي ، واگذاري اراضي اطراف جاده به گروه هاي مشاع كشاورزي به ويژه در حواشي روستاي رشمه تا دكل علي آباد است كه موجب شده تا روستائيان با تخريب جاده بر مساحت اراضي زير كشت بيفزايند و نابودي اين اثر را تشديد نمايند .
استفاده فعلي از جاده سنگ فرش :
تا چند دهه اخير ، قبل از اعلان مراتع سياه كوه به عنوان منطقه حفاظت شده و امن (پارك ملي كوير ) دامداران و عشاير گرمسار ، گله هاي خود را از طريق اين جاده به مراتع مذكور گسيل ميداشتند .
اين راه از جنوب گرمسار ، پس از عبور از روستاي ساروزن بالا و پايين ، كهك يا سنرد و دكل علي آباد در جهت جنوب غرب به مجموعه تاريخي سياه كوه منتهي ميگردد .
درحال حاضر نيز تردد از اين جاده تاريخي به صورت موردي انجام مي گيرد و با توجه به مديريت پارك ملي كوير و مجموعه تاريخي سياه كوه توسط سازمانهاي محيط زيست و ميراث فرهنگي استان تهران و صدور مجوز بازديد از اين مناطق توسط ادارات استان تهران ، ورود به منطقه از طريق جاده ورامين ، پيشوا ، امامزاده جعفر ، جاده شوسه كنار راه آهن و آباديهاي عسگر آباد و حصار گلي انجام مي گيرد .
پيشنهادات :
با توجه به اهميت جاده سنگ فرش به عنوان قطب جاذبه گردشگري كه امكان دسترسي به مجموعه تاريخي سياه كوه و پارك ملي را ميسر مي سازد پيشنهاداتي را به شرح زير ارائه مي گردد . اميد است كه مسئولين امر توجه ويژه بدان مبذول دارند .
1ـ ترميم ، مرمت و بهسازي جاده روستايي از شهر گرمسار تا ابتداي جاده سنگ فرش و نصب علائم راهنمايي.
2ـ احداث جاده دسترسي به موازات جاده سنگ فرش به منظور سهولت تردد .
3ـ با توجه به عدم رويش گياهان شورزي و شورپسند پيشنهاد ميشود در دو طرف جاده به ويژه در جهت باد غالب ، باد شكنهاي مصنوعي ايجاد تامانع از ورود نمك بر سطح جاده گردد.
4ـ احداث پل بر روي رودخانه هاي شور و به منظور سهولت در تردد.
5ـ ثبت جاده سنگ فرش در فهرست آثار ملي و تاريخي.
6ـ ايجاد كمپهاي استقرار كوير نوردان با امكانات اوليه مانند تانك آب ، استراحتگاه و … در مسير جاده سنگفرش.
به اميد روزي كه شاهد احياء و رونق اين شاهرگ حياتي كوير باشيم .
+
نوشته شده در پنجشنبه دوازدهم آبان 1384;ساعت 3:2;
توسط حمید کیفری; |
جاذبههاي گردشگري: قسمتهايي از جاده سنگ فرش ابريشم در گرمسار سمنان براي جذب گردشگر قابل رويت ميشود.
«عباس كاشيان» مدير كل ميراث فرهنگي و گردشگري سمنان با اعلام اين خبر گفت:« قسمتي از جاده سنگ فرش ابريشم كه در مسير كوشك گرمسار تا كاروانسراي قصر بهرام قرار داشته است مجددا احيا و قابل رويت ميشود تا گردشگران با مفهوم واقعي جاده سنگ فرش آشنا شوند.»
او تصريح كرد:«براي ايجاد امكان تردد در مجاورت جاده سنگ فرش جادهاي در دست احداث است تا با حركت از آن بتوان به راحتي مسير جاده سنگفرش و ويژگيهاي آن را ديد.»
به گفته كاشيان 25 كيلومتر از جاده مجاور جاده سنگفرش (از كوشك تا دكل مخابرات) آسفالته شده و 30 كيلومتر ديگر آن تا قصر بهرام در دست احداث است.
اين برنامه در دستور كار اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري سمنان در سال 84 قرار دارد و اعتبارات و جزييات آن هنوز مشخص نيست.
زير جاده سنگفرش ابريشم از زغال تشكيل شده و روي آن سنگفرش شده است. كارشناسان هم اكنون در حال بازسازي و قابل رويت كردن اين جاده هستند.
«عباس كاشيان» مدير كل ميراث فرهنگي و گردشگري سمنان با اعلام اين خبر گفت:« قسمتي از جاده سنگ فرش ابريشم كه در مسير كوشك گرمسار تا كاروانسراي قصر بهرام قرار داشته است مجددا احيا و قابل رويت ميشود تا گردشگران با مفهوم واقعي جاده سنگ فرش آشنا شوند.»
او تصريح كرد:«براي ايجاد امكان تردد در مجاورت جاده سنگ فرش جادهاي در دست احداث است تا با حركت از آن بتوان به راحتي مسير جاده سنگفرش و ويژگيهاي آن را ديد.»
به گفته كاشيان 25 كيلومتر از جاده مجاور جاده سنگفرش (از كوشك تا دكل مخابرات) آسفالته شده و 30 كيلومتر ديگر آن تا قصر بهرام در دست احداث است.
اين برنامه در دستور كار اداره كل ميراث فرهنگي و گردشگري سمنان در سال 84 قرار دارد و اعتبارات و جزييات آن هنوز مشخص نيست.
زير جاده سنگفرش ابريشم از زغال تشكيل شده و روي آن سنگفرش شده است. كارشناسان هم اكنون در حال بازسازي و قابل رويت كردن اين جاده هستند.
+
نوشته شده در پنجشنبه دوازدهم آبان 1384;ساعت 2:58;
توسط حمید کیفری; |
در فاصله اي نه چندان دور از جنوب شرقي پايتخت مجموعه و نمايشگاهي طبيعي از وحوش كمياب بياباني و كويري وجود دارد.
كل و بز، قوچ و ميش وحشي، گربه شني، جبير، يوزپلنگ ايراني و جوامع گياهي متنوع. اين منطقه مجموع شبه جزيره اي است كه بين درياچه نمك، كوير ريگ، كوير مركزي و كوير گرمسار محصور و نمونه بارزي از بيابان ها و استپ هاي كم آب است. اين منطقه در سطح كره زمين يكي از چند نقاطي است كه به عنوان ذخيره گاه كره بايد مورد حفاظت قرار گيرد. اين منطقه در سال ۱۳۴۳ توسط كانون شكار ايران با مساحت ۶۰۹ هزار و ۴۳۸ هكتار حفاظت شده، اعلام شد و در سال ۱۳۵۵ به پارك ملي تبديل شد و در سال ۵۷ شوراي عالي محيط زيست با آزاد اعلام كردن قسمت هاي جنوبي، آبريزهاي كوه سرخ و آبريزهاي جنوبي كوه سفيد آب را جزو پارك ملي اعلام كرد و مساحت پارك به ۶۷۰ هزار هكتار رسيد. در سال ۶۱ با توجه به شرايط اقتصادي، اجتماعي و امكانات و توانايي هاي حفاظتي به دو قسمت پارك ملي به وسعت ۴۲۰ هزار هكتار شامل منطقه سياه كوه، نخجير، سفيد آب و كليه ارتفاعات و تپه ماهورها و دشت هاي مجاور آن و منطقه حفاظت شده كوير به مساحت ۲۵۰ هزار هكتار شامل دشت هاي مكوش، سياه پرده، پرده زرد و ارتفاعات دوازده امام و نره خركوه تقسيم شد كه تحت مديريت اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان اكنون قرار دارد.
پارك ملي و منطقه حفاظت شده كوير مركزي در غرب كوير مركزي ايران و شرق درياچه نمك و قم رود در استان قم، پيشوا و دهستان ارادان و قشلاق بزرگ گرمسار و شمال دهستان ابوزيد آباد كاشان قرار دارد كه در محدوده استان هاي تهران - قم، سمنان و اصفهان واقع شده است و داراي اقليم خشك و بياباني است و بيشتر بارندگي آن از آبان تا ارديبهشت ماه مي بارد. متوسط ميزان ساليانه باران در منطقه ۱۵۰ ميلي متر است. معمولاً گرماي شديد از اوايل خرداد تا پايان مهر در منطقه ادامه دارد.
راه هاي ورودي منطقه
مناسب ترين راه ورودي منطقه از طريق راه آسفالته ورامين، پيشوا تا يك كيلومتري ايستگاه راه آهن ابردژ ادامه دارد و از مسير جاده شني قلعه بلند، عسگرآباد، حصارگلي به پاسگاه محيط باني مباركيه مي رسد.
از سمت جنوبي منطقه راه ديگري از طريق كاشان، آران، مرنجاب به پاسگاه محيط باني سفيد آب و نرسيده به بندعلي خان را از طريق جاده ورامين، جواد آباد، چرمشهر به محيط باني فصلي بندعلي خان مي رسد.
راه هاي ديگري براي ورود به منطقه وجود دارد كه عبور از آنها بدون راهنما كاري بسيار خطرناك است. جهت جلوگيري از هرگونه پيشامد سوء و ناگوار احتمالي بايد قبل از انجام برنامه سفر به كسب اطلاع و مجوز اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان و هماهنگي با واحدهاي تابعه مستقر در منطقه اقدام شود. پارك ملي كوير قريب يك سال است كه از اداره حفاظت محيط زيست استان تهران به استان سمنان واگذار شده است. راهي كه ما طي كرديم جاده كاروانسراي قصر بهرام بود اين جاده تا دو راهي قصر بهرام در مسير مباركيه چند كليومتر بعد از گلدار گل سرخ از جاده سفيدآب جدا شده، سپس از دست چپ پس از طي ۱۸ كيلومتر وارد كاروانسراي قصر بهرام شديم، اين راه خاكي نسبتاً خوب بود. كاروانسراي شاه عباسي در منطقه به قصر بهرام معروف است در پارك ملي و منطقه حفاظت شده كوير جز يك يا دو رودخانه دايمي منطقه كه آن هم در فصول گرم داراي آب كمي هستند، تقريباً هيچ آب جاري كه بتوان آن را رودخانه ناميد وجود ندارد.
منابع عمده آبي
درياچه نمك كه تنها درياچه اي است كه در جوار پارك قرار دارد يكي از بزرگترين شوره زارهاي ايران است. اين درياچه حالت مثلثي دارد كه رأس آن در شمال قرار گرفته و وسعت آبگير درياچه حدود ۲۵۰۰ كيلومتر مربع و مرز غربي پارك ملي كوير را تشكيل مي دهد. آب اين درياچه بسيار شور است و در هنگام غروب از قله سياه كوه منظره بسيار زيبايي دارد. درياچه نمك حوزه آبگير بسياري از رودخانه هاي مركزي ايران است و اطراف آن باتلاق هاي زيادي وجود دارد هر چند هيچ نوع آبزي در آب اين درياچه وجود ندارد ولي زمستان ها تعداد قابل توجهي از پرندگان مهاجر آبزي به اين درياچه و رودهاي اطراف آن روي مي آورند. سال ها پيش، تابستان ها نيز تعدادي فلامينگو در نواحي جنوبي آن ديده مي شد.
آبگيرهاي ديگر
آبگير مكوش، بيره زرد، اسب قدير اكثراً خشك و محل جمع شدن سيلاب هستند. رودخانه هاي منطقه عبارتند از: رودخانه بندعلي خان، اين رودخانه مهمترين رودي است كه در منطقه حفاظت شده كوير جاري بوده و سرچشمه اين رود از كوه خرسنگ است كه رودخانه جاجرود را به وجود مي آورد و در مسير خود از مناطق حفاظت شده ورچين و جاجرود و پارك ملي خجير عبور كرده در پارچين كه وارد دشت ورامين مي شود چندين شاخه مي شود و مورد استفاده آبياري قرار مي گيرد و پساب رودخانه جاجرود و مسيل فاضلاب تهران را در جلگه ورامين دريافت كرده و در بندعلي خان وارد منطقه حفاظت شده مي شود. چند سالي است كه مانداب هاي رودخانه بندعلي خان به علت ريزش فاضلاب كارخانه هاي مختلف به گنداب تديل شده و ديگر زمستان زيستگاه بعضي پرندگان مهاجر مخصوص خوتكا و سرسبز نيست. رودخانه قره چاي: كه از كوه هاي راسوند در جنوب اراك سرچشمه گرفته بعد از گذر از اراك و ساوه با قم رود يكي شده به درياچه نمك مي ريزد. شعبه سفلاي اين رود در نزديكي مرزهاي حفاظت نشده كوير زيستگاه زمستاني انواع پرندگان مهاجر آبزي به خصوص غار، اردك هاي كله سبز و خوتكا و اردك هاي خشك زي مانند آنقوط و باد كوبه اي در تمام فصول بوده و حائز اهميت است.
چشمه هاي حائز اهميت پارك ملي
عين الرشيد، آب محله، شكر آب، نخجير، چشمه شاهي، سياه كوه از معروف ترين چشمه هاي پارك ملي كوير است، در حال حاضر تأمين كننده آب قصر بهرام است اين چشمه در دامنه شمالي سياه كوه قرار دارد و مشرف به قصر بهرام است كه به وسيله يك كانال آبي روباز به طرف قصر شاهي و عمارت حرمسرا هدايت شده كه از عجايب معماري به شمار مي رود. چشمه شاهي آب شيرين مايل به شور دارد كه به وسيله لوله به قصر بهرام براي استفاده عموم هدايت شده است در اطراف چشمه ني و درخت بادامك به وفور ديده مي شود چشمه هاي ديگر كه آبشخور قوچ و ميش و جبير است عبارتند از: چشمه بيد، چشمه عين الرشيد،حوض آقا محمد، چشمه آب محله، چشمه بز، چشمه سرخ، چشمه پيغمبر، چشمه آب گله، چشمه قاجاريه، چشمه شكراب، چشمه طلحه، چشمه ملك آباد، چشمه زنبوري، چشمه آب باريك، چشمه لكاب، چشمه ميراب دراز. پارك ملي كوير علاوه بر داشتن جوامع گياهي كويري، نيمه كويري و جوامع گياهي خاك هاي شور در بخش هاي كوهستاني داراي جوامع گياهي با سيمايي استپي است حفاظت از منطقه و جلوگيري از بوته كني، چراي دام، قطع درختچه ها به طور چشمگيري باعث ترميم پوشش زنده خاك شده و گياهان فرصت يافته اند تا استقرار و رشد و توسعه يابند.
بسياري از شن ها و ريگ هاي روان و متحرك كه از ويژگي هاي بارز مناطق كاملاً كويري است در اين منطقه كمتر به چشم مي خورد با استقرار رستني ها تثبيت يافته اند مگر در مناطق حفاظت شده كه در بخش هايي از آن هنوز از اين پديده ها وجود دارد. در ابتداي راه كه از مناطق حفاظت شده عبور مي كرديم، در بعضي مناطق با حفر چاه به كشاورزي پرداخته بودند و بقيه مزرعه ها تحت اجاره يكي از آقازاده ها براي امور پرورش شتر اختصاص يافته بود. گياهان پارك ملي كوير از گونه هاي خشكي پسند (گزروفيت ها) و گياهان شور پسند (هالوفيت) هستند كه به عنوان شاخص زنده تطابق با شرايط اكولوژيكي نامساعد زيستي قسمتي از سال را در معرض كمبود آب قرار داشته و براي ادامه حيات و سازگاري با كمبود آب و شوري خاك ساختمان خاصي پيدا مي كند كه معرف خشكي و محدوديت هاي زيستي اين گياهان براي مقابله با كم آبي، حرارت زياد، برگ هاي كوچك منتهي به خار پيدا مي كنند كه معرف خشكي و محدوديت هاي زيستي اين گياهان براي مقابله با كم آبي، حرارت زياد برگ هاي كوچك منتهي به خار پيدا مي كنند. در بيشتر نقاط هموار و كوهپايه اي جامعه درمنه ديده مي شود. پارك ملي كوير علاوه بر دشت هاي هموار و تپه ماهورها داراي رشته كوه هايي در بخش جنوبي، شرقي و مركزي نيز است. اين كوه ها شامل سياه كوه، نخجير و سفيدآب مي شوند. در كوهپايه هاي سياه كوه و كوه هاي خشك نزديك چشمه سفيدآب درختچه هاي بادامك، شير خشت و خنجك به صورت تك درختان پراكنده و روي دامنه ها جوامع گياهي استپي ديده مي شود.
در دره ها و كوهپايه هاي سنگي گونه كاروان كش اغلب به چشم مي خورد در اطراف چشمه هاي لب شور گونه هاي گز، گرگ تيغ، توده هاي انبوه ني از جوامع گياهي اين منطقه به شمار مي آيد. در اطراف قصر بهرام كه از خاك هاي سنگريزه اي تشكيل شده درمنه همراه با شور، گون، آتريپلكس، سودا، هليوتروپيوم پراكنده اند روي دامنه هاي صخره اي كوه ها بوته چوبك، پوشيده شده است.
در كل اين منطقه جمعاً ۲۰ محيط بان مسئول حفاظت و كنترل ملي كوير و منطقه حفاظت شده هستند كه در واقع به هر نفر ۳۳ هزار و ۵۰۰ هكتار به طور تقريبي جهت مراقبت و سركشي مي رسد. مدتي كه ما مستقر بوديم تمام خودروهاي محيط بانان به خاطر اشكال فني قادر به حركت نبودند و از اتومبيل دوستان ميراث فرهنگي حاضر در قصر بهرام كمك گرفتيم. علم محيط زيست علمي است كه امروزه براي آشنايي با آن كلاس ها و دوره هاي مختلفي قرار داده اند كه روز به روز پيچيده تر مي شود. اما متأسفانه محيط زيست با آن كاربري، اكنون در ايران زير استاندارد است از جمله در مورد يوزپلنگ ايراني كه در حال انقراض است و يكي از زيستگاه هاي او پارك ملي كوير است. از طرف دفتر عمران سازمان ملل متحد (UNDP) طرح حفاظت از يوزپلنگ برقرار شده، حدود پنج محيط بان به اين مسئله مي پردازند كه متأسفانه اكثراً دوره لازم را كه حاوي اطلاعات كافي در مورد زندگي و رفتار اين حيوان باشد نگذرانده اند. محل زندگي محيط بانان از بهداشت كافي برخوردار نبوده و حتي يك ظرفشويي مناسب جهت شست وشوي ظروف خود نداشتند.
از همه مهمتر لباس و وسايل مناسب خوب در اختيار نداشتند و ظاهراً مسئولي كه خود از محيط زيست اطلاعي نداشته باشد و مرتباً با مسئله حيات وحش و معناي زيستگاه كره در تماس نباشد هيچ وقت تن به سركشي از داخل كوير نمي دهد. مدت ها بود كه بي سيم خراب بود و فقط از خارج مي توانستند از طريق پاسگاه سياه كوه با آنها تماس بگيرند.
محيط باني پاسگاه مباركيه نيز از حداقل امكانات برخوردار بود و حتي يك چراغ قوه هم نداشت، ورود و خروج كنترل اساسي نمي شد. در اين كوير، عقرب، مار جعفري، مار شاخدار به وفور پيدا مي شد و حتي يك سي سي سرم ضدمار و يا يك مركز درماني و يا حتي يك تكنسين نبود اگر خداي ناكرده محيط باني دچار حادثه مي شد معلوم نبود كي و كي به او رسيدگي مي شود. محيط بانان هر روز بايد مسافت هاي طولاني را جهت سركشي و آمارگيري طي مي كردند و اين مستلزم اين بود كه كفش مناسب كوهنوردي و كوله مناسب داشته باشند كه متأسفانه به يكي دو نفر از محيط بانان لباس تحويل داده نشده بود.
هر سال تعداد كثيري از طريق دانشكده هاي مختلف فارغ التحصيل منابع طبيعي داريم كه وارد اجتماع مي شوند. آيا از بين اين خيل نيروي علاقه مند و تحصيلكرده و بيكار نمي توان نيروي كار آمد اين مناطق تأمين شود. شواهد چنين برمي آمد كه وضعيت پارك رها شده و بسيار افت پيدا كرده بود. مسئول قبلي پارك كه سال ها در دوره كوير تجربه داشت تعويض شده و پارك به دست كساني افتاده كه حتي هر هفته داخل آن پا هم نمي گذارند
كل و بز، قوچ و ميش وحشي، گربه شني، جبير، يوزپلنگ ايراني و جوامع گياهي متنوع. اين منطقه مجموع شبه جزيره اي است كه بين درياچه نمك، كوير ريگ، كوير مركزي و كوير گرمسار محصور و نمونه بارزي از بيابان ها و استپ هاي كم آب است. اين منطقه در سطح كره زمين يكي از چند نقاطي است كه به عنوان ذخيره گاه كره بايد مورد حفاظت قرار گيرد. اين منطقه در سال ۱۳۴۳ توسط كانون شكار ايران با مساحت ۶۰۹ هزار و ۴۳۸ هكتار حفاظت شده، اعلام شد و در سال ۱۳۵۵ به پارك ملي تبديل شد و در سال ۵۷ شوراي عالي محيط زيست با آزاد اعلام كردن قسمت هاي جنوبي، آبريزهاي كوه سرخ و آبريزهاي جنوبي كوه سفيد آب را جزو پارك ملي اعلام كرد و مساحت پارك به ۶۷۰ هزار هكتار رسيد. در سال ۶۱ با توجه به شرايط اقتصادي، اجتماعي و امكانات و توانايي هاي حفاظتي به دو قسمت پارك ملي به وسعت ۴۲۰ هزار هكتار شامل منطقه سياه كوه، نخجير، سفيد آب و كليه ارتفاعات و تپه ماهورها و دشت هاي مجاور آن و منطقه حفاظت شده كوير به مساحت ۲۵۰ هزار هكتار شامل دشت هاي مكوش، سياه پرده، پرده زرد و ارتفاعات دوازده امام و نره خركوه تقسيم شد كه تحت مديريت اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان اكنون قرار دارد.
پارك ملي و منطقه حفاظت شده كوير مركزي در غرب كوير مركزي ايران و شرق درياچه نمك و قم رود در استان قم، پيشوا و دهستان ارادان و قشلاق بزرگ گرمسار و شمال دهستان ابوزيد آباد كاشان قرار دارد كه در محدوده استان هاي تهران - قم، سمنان و اصفهان واقع شده است و داراي اقليم خشك و بياباني است و بيشتر بارندگي آن از آبان تا ارديبهشت ماه مي بارد. متوسط ميزان ساليانه باران در منطقه ۱۵۰ ميلي متر است. معمولاً گرماي شديد از اوايل خرداد تا پايان مهر در منطقه ادامه دارد.
راه هاي ورودي منطقه
مناسب ترين راه ورودي منطقه از طريق راه آسفالته ورامين، پيشوا تا يك كيلومتري ايستگاه راه آهن ابردژ ادامه دارد و از مسير جاده شني قلعه بلند، عسگرآباد، حصارگلي به پاسگاه محيط باني مباركيه مي رسد.
از سمت جنوبي منطقه راه ديگري از طريق كاشان، آران، مرنجاب به پاسگاه محيط باني سفيد آب و نرسيده به بندعلي خان را از طريق جاده ورامين، جواد آباد، چرمشهر به محيط باني فصلي بندعلي خان مي رسد.
راه هاي ديگري براي ورود به منطقه وجود دارد كه عبور از آنها بدون راهنما كاري بسيار خطرناك است. جهت جلوگيري از هرگونه پيشامد سوء و ناگوار احتمالي بايد قبل از انجام برنامه سفر به كسب اطلاع و مجوز اداره كل حفاظت محيط زيست استان سمنان و هماهنگي با واحدهاي تابعه مستقر در منطقه اقدام شود. پارك ملي كوير قريب يك سال است كه از اداره حفاظت محيط زيست استان تهران به استان سمنان واگذار شده است. راهي كه ما طي كرديم جاده كاروانسراي قصر بهرام بود اين جاده تا دو راهي قصر بهرام در مسير مباركيه چند كليومتر بعد از گلدار گل سرخ از جاده سفيدآب جدا شده، سپس از دست چپ پس از طي ۱۸ كيلومتر وارد كاروانسراي قصر بهرام شديم، اين راه خاكي نسبتاً خوب بود. كاروانسراي شاه عباسي در منطقه به قصر بهرام معروف است در پارك ملي و منطقه حفاظت شده كوير جز يك يا دو رودخانه دايمي منطقه كه آن هم در فصول گرم داراي آب كمي هستند، تقريباً هيچ آب جاري كه بتوان آن را رودخانه ناميد وجود ندارد.
منابع عمده آبي
درياچه نمك كه تنها درياچه اي است كه در جوار پارك قرار دارد يكي از بزرگترين شوره زارهاي ايران است. اين درياچه حالت مثلثي دارد كه رأس آن در شمال قرار گرفته و وسعت آبگير درياچه حدود ۲۵۰۰ كيلومتر مربع و مرز غربي پارك ملي كوير را تشكيل مي دهد. آب اين درياچه بسيار شور است و در هنگام غروب از قله سياه كوه منظره بسيار زيبايي دارد. درياچه نمك حوزه آبگير بسياري از رودخانه هاي مركزي ايران است و اطراف آن باتلاق هاي زيادي وجود دارد هر چند هيچ نوع آبزي در آب اين درياچه وجود ندارد ولي زمستان ها تعداد قابل توجهي از پرندگان مهاجر آبزي به اين درياچه و رودهاي اطراف آن روي مي آورند. سال ها پيش، تابستان ها نيز تعدادي فلامينگو در نواحي جنوبي آن ديده مي شد.
آبگيرهاي ديگر
آبگير مكوش، بيره زرد، اسب قدير اكثراً خشك و محل جمع شدن سيلاب هستند. رودخانه هاي منطقه عبارتند از: رودخانه بندعلي خان، اين رودخانه مهمترين رودي است كه در منطقه حفاظت شده كوير جاري بوده و سرچشمه اين رود از كوه خرسنگ است كه رودخانه جاجرود را به وجود مي آورد و در مسير خود از مناطق حفاظت شده ورچين و جاجرود و پارك ملي خجير عبور كرده در پارچين كه وارد دشت ورامين مي شود چندين شاخه مي شود و مورد استفاده آبياري قرار مي گيرد و پساب رودخانه جاجرود و مسيل فاضلاب تهران را در جلگه ورامين دريافت كرده و در بندعلي خان وارد منطقه حفاظت شده مي شود. چند سالي است كه مانداب هاي رودخانه بندعلي خان به علت ريزش فاضلاب كارخانه هاي مختلف به گنداب تديل شده و ديگر زمستان زيستگاه بعضي پرندگان مهاجر مخصوص خوتكا و سرسبز نيست. رودخانه قره چاي: كه از كوه هاي راسوند در جنوب اراك سرچشمه گرفته بعد از گذر از اراك و ساوه با قم رود يكي شده به درياچه نمك مي ريزد. شعبه سفلاي اين رود در نزديكي مرزهاي حفاظت نشده كوير زيستگاه زمستاني انواع پرندگان مهاجر آبزي به خصوص غار، اردك هاي كله سبز و خوتكا و اردك هاي خشك زي مانند آنقوط و باد كوبه اي در تمام فصول بوده و حائز اهميت است.
چشمه هاي حائز اهميت پارك ملي
عين الرشيد، آب محله، شكر آب، نخجير، چشمه شاهي، سياه كوه از معروف ترين چشمه هاي پارك ملي كوير است، در حال حاضر تأمين كننده آب قصر بهرام است اين چشمه در دامنه شمالي سياه كوه قرار دارد و مشرف به قصر بهرام است كه به وسيله يك كانال آبي روباز به طرف قصر شاهي و عمارت حرمسرا هدايت شده كه از عجايب معماري به شمار مي رود. چشمه شاهي آب شيرين مايل به شور دارد كه به وسيله لوله به قصر بهرام براي استفاده عموم هدايت شده است در اطراف چشمه ني و درخت بادامك به وفور ديده مي شود چشمه هاي ديگر كه آبشخور قوچ و ميش و جبير است عبارتند از: چشمه بيد، چشمه عين الرشيد،حوض آقا محمد، چشمه آب محله، چشمه بز، چشمه سرخ، چشمه پيغمبر، چشمه آب گله، چشمه قاجاريه، چشمه شكراب، چشمه طلحه، چشمه ملك آباد، چشمه زنبوري، چشمه آب باريك، چشمه لكاب، چشمه ميراب دراز. پارك ملي كوير علاوه بر داشتن جوامع گياهي كويري، نيمه كويري و جوامع گياهي خاك هاي شور در بخش هاي كوهستاني داراي جوامع گياهي با سيمايي استپي است حفاظت از منطقه و جلوگيري از بوته كني، چراي دام، قطع درختچه ها به طور چشمگيري باعث ترميم پوشش زنده خاك شده و گياهان فرصت يافته اند تا استقرار و رشد و توسعه يابند.
بسياري از شن ها و ريگ هاي روان و متحرك كه از ويژگي هاي بارز مناطق كاملاً كويري است در اين منطقه كمتر به چشم مي خورد با استقرار رستني ها تثبيت يافته اند مگر در مناطق حفاظت شده كه در بخش هايي از آن هنوز از اين پديده ها وجود دارد. در ابتداي راه كه از مناطق حفاظت شده عبور مي كرديم، در بعضي مناطق با حفر چاه به كشاورزي پرداخته بودند و بقيه مزرعه ها تحت اجاره يكي از آقازاده ها براي امور پرورش شتر اختصاص يافته بود. گياهان پارك ملي كوير از گونه هاي خشكي پسند (گزروفيت ها) و گياهان شور پسند (هالوفيت) هستند كه به عنوان شاخص زنده تطابق با شرايط اكولوژيكي نامساعد زيستي قسمتي از سال را در معرض كمبود آب قرار داشته و براي ادامه حيات و سازگاري با كمبود آب و شوري خاك ساختمان خاصي پيدا مي كند كه معرف خشكي و محدوديت هاي زيستي اين گياهان براي مقابله با كم آبي، حرارت زياد، برگ هاي كوچك منتهي به خار پيدا مي كنند كه معرف خشكي و محدوديت هاي زيستي اين گياهان براي مقابله با كم آبي، حرارت زياد برگ هاي كوچك منتهي به خار پيدا مي كنند. در بيشتر نقاط هموار و كوهپايه اي جامعه درمنه ديده مي شود. پارك ملي كوير علاوه بر دشت هاي هموار و تپه ماهورها داراي رشته كوه هايي در بخش جنوبي، شرقي و مركزي نيز است. اين كوه ها شامل سياه كوه، نخجير و سفيدآب مي شوند. در كوهپايه هاي سياه كوه و كوه هاي خشك نزديك چشمه سفيدآب درختچه هاي بادامك، شير خشت و خنجك به صورت تك درختان پراكنده و روي دامنه ها جوامع گياهي استپي ديده مي شود.
در دره ها و كوهپايه هاي سنگي گونه كاروان كش اغلب به چشم مي خورد در اطراف چشمه هاي لب شور گونه هاي گز، گرگ تيغ، توده هاي انبوه ني از جوامع گياهي اين منطقه به شمار مي آيد. در اطراف قصر بهرام كه از خاك هاي سنگريزه اي تشكيل شده درمنه همراه با شور، گون، آتريپلكس، سودا، هليوتروپيوم پراكنده اند روي دامنه هاي صخره اي كوه ها بوته چوبك، پوشيده شده است.
در كل اين منطقه جمعاً ۲۰ محيط بان مسئول حفاظت و كنترل ملي كوير و منطقه حفاظت شده هستند كه در واقع به هر نفر ۳۳ هزار و ۵۰۰ هكتار به طور تقريبي جهت مراقبت و سركشي مي رسد. مدتي كه ما مستقر بوديم تمام خودروهاي محيط بانان به خاطر اشكال فني قادر به حركت نبودند و از اتومبيل دوستان ميراث فرهنگي حاضر در قصر بهرام كمك گرفتيم. علم محيط زيست علمي است كه امروزه براي آشنايي با آن كلاس ها و دوره هاي مختلفي قرار داده اند كه روز به روز پيچيده تر مي شود. اما متأسفانه محيط زيست با آن كاربري، اكنون در ايران زير استاندارد است از جمله در مورد يوزپلنگ ايراني كه در حال انقراض است و يكي از زيستگاه هاي او پارك ملي كوير است. از طرف دفتر عمران سازمان ملل متحد (UNDP) طرح حفاظت از يوزپلنگ برقرار شده، حدود پنج محيط بان به اين مسئله مي پردازند كه متأسفانه اكثراً دوره لازم را كه حاوي اطلاعات كافي در مورد زندگي و رفتار اين حيوان باشد نگذرانده اند. محل زندگي محيط بانان از بهداشت كافي برخوردار نبوده و حتي يك ظرفشويي مناسب جهت شست وشوي ظروف خود نداشتند.
از همه مهمتر لباس و وسايل مناسب خوب در اختيار نداشتند و ظاهراً مسئولي كه خود از محيط زيست اطلاعي نداشته باشد و مرتباً با مسئله حيات وحش و معناي زيستگاه كره در تماس نباشد هيچ وقت تن به سركشي از داخل كوير نمي دهد. مدت ها بود كه بي سيم خراب بود و فقط از خارج مي توانستند از طريق پاسگاه سياه كوه با آنها تماس بگيرند.
محيط باني پاسگاه مباركيه نيز از حداقل امكانات برخوردار بود و حتي يك چراغ قوه هم نداشت، ورود و خروج كنترل اساسي نمي شد. در اين كوير، عقرب، مار جعفري، مار شاخدار به وفور پيدا مي شد و حتي يك سي سي سرم ضدمار و يا يك مركز درماني و يا حتي يك تكنسين نبود اگر خداي ناكرده محيط باني دچار حادثه مي شد معلوم نبود كي و كي به او رسيدگي مي شود. محيط بانان هر روز بايد مسافت هاي طولاني را جهت سركشي و آمارگيري طي مي كردند و اين مستلزم اين بود كه كفش مناسب كوهنوردي و كوله مناسب داشته باشند كه متأسفانه به يكي دو نفر از محيط بانان لباس تحويل داده نشده بود.
هر سال تعداد كثيري از طريق دانشكده هاي مختلف فارغ التحصيل منابع طبيعي داريم كه وارد اجتماع مي شوند. آيا از بين اين خيل نيروي علاقه مند و تحصيلكرده و بيكار نمي توان نيروي كار آمد اين مناطق تأمين شود. شواهد چنين برمي آمد كه وضعيت پارك رها شده و بسيار افت پيدا كرده بود. مسئول قبلي پارك كه سال ها در دوره كوير تجربه داشت تعويض شده و پارك به دست كساني افتاده كه حتي هر هفته داخل آن پا هم نمي گذارند
+
نوشته شده در پنجشنبه دوازدهم آبان 1384;ساعت 1:7;
توسط حمید کیفری; |
